یانەی سەرهەنگ موحسین - ڕاپۆرت و توێژینه‌وه‌

بزنی یەهودا

null@example.com (Sarhang Muhsin) — Wed, 18 Feb 2026 19:22:02 +0000

بزنی یەهودا (بە ئینگلیزی: Judas Goat) زاراوەیەکە بۆ وەسفکردنی بزنێکی ڕاهێنراو بەکاردێت کە ئەرکی سەرەکی "خیانەتکردن" و ڕاکێشانی ڕانە مەڕ یان ئاژەڵی ترە بەرەو کوشتارگە.
ئەم زاراوەیە دوو مانای سەرەکی هەیە، یەکێکیان پیشەیی و ئەوی تریان ڕەمزییە:
١. مانای پیشەیی (لە ئاژەڵداریدا):
لە کوشتارگەکاندا، مەڕەکان بە سروشتی خۆیان ترسنۆکن و بە ئاسانی بە ڕێڕەوەکانی کوشتارگەدا ناڕۆن. بۆ چارەسەرکردنی ئەمە، بزنێک (کە زیرەکترە و ڕاهێنراوە) بەکاردەهێنن.
• ئەرکی بزنەکە ئەوەیە لە پێشیانەوە دەڕوات و ڕانە مەڕەکەش بەدوای دەکەون (چونکە مەڕ سروشتی وایە شوێن سەرکردەکەی دەکەوێت).
• کاتێک دەگەنە شوێنی سەربڕینەکە، بزنەکە لە دەرگایەکی بچووکەوە دەردەچێت و ژیانی پارێزراوە، بەڵام مەڕەکان دەچنە ناو ئامێری سەربڕینەکەوە.
• هەروەها بۆ دۆزینەوەی بزنە کێوییەکان لە سروشتدا بەکاردێت؛ ئامێرێکی شوێنهەڵگر (GPS) دەکرێتە ملی بزنەکە و دەینێرنە ناو بزنە کێوییەکان، دواتر لە ڕێگەی ئەوەوە شوێنی هەموویان ئاشکرا دەبێت و ڕاوچییەکان دەتوانن لەناویان ببەن (تەنها بزنە یەهوداکە نەبێت).
٢. مانای ڕەمزی و سیاسی:
ئەم دەستەواژەیە لە سیاسەت و ئەدەبدا وەک سیمبولی "خیانەتکار" یان "جاش" بەکاردێت.
• بە کەسێک دەوترێت کە لە ڕواڵەتدا خۆی وەک بەشێک لە میللەت یان گرووپێک دەردەخات و دەبێتە پێشەنگیان، بەڵام لە ژێرەوە کار بۆ دوژمن دەکات و خەڵکەکەی بەرەو تێاچوون دەبات لەپێناو مانەوەی خۆیدا.
ناوەکەی لەکوێوە هاتووە؟
ناوەکە لە **"یەهودای ئەسخەریوتی"**ـەوە وەرگیراوە، ئەو قوتابییەی حەزرەتی مەسیح کە بەپێی ئنجیل بە ٣٠ پارچە زیو مەسیحی بە ڕۆمەکان فرۆشت و شوێنەکەی ئاشکرا کرد (خیانەتی لێکرد).

https://www.facebook.com/share/r/1FHtpT … tid=wwXIfr

بةئينكليزى بةريكرافيكم دةويت لةسه ر[خواردنى كوردى و جؤن دروست دةكرى]

null@example.com (shahozmahamad) — Fri, 11 Dec 2015 16:23:21 +0000

تكايه وه لامم بده نه وه زؤر بيويستيم بييه

فەرهەنگی ناوی کوردی کۆبانێ

null@example.com (shamami) — Sun, 05 Apr 2015 15:12:42 +0000

ده ق:
فەرهەنگی ناوی کۆبانێ تەواو کراو و کرایه دیاری بۆ رۆحی پاکی شەهیدانی بەرخۆدانی کۆبانێ
ئەم بەرنامە پێکهاتووە لە نزیکەی ۶۰۰۰ ناوی کوردی جوان بۆ کچان و کوڕان کە لە گشت زاراوەکانی کوردی کۆ کراوەتەوە و بۆ ئێوەی خۆشەویست سازدراوە
قه باره : ۷۸۰کیلۆبایت
وێرژن: ۱٫۱
داگرتن :
http://www.webchinupload.com/f/2015-04/ … c81c03.apk
سه رچاوه : بازاری کوردی http://bazar.ggbb.ir

تكاية يارمةتي

null@example.com (dara1932) — Sat, 04 Apr 2015 11:43:19 +0000

سلاو بيوستم بة رابؤرتةكة لةسةر بيغمبةر سلمان

فۆتۆشاپ به زمانی کوردی بۆ ئه ندرۆید

null@example.com (shamami) — Tue, 31 Mar 2015 14:56:22 +0000

فۆتۆشاپ به کوردی پرۆگرامێکی کوردیه که له لایه ن تیمی بازار دروست کراوه و به جوانترین شێوه ده توانن ره سمه کانی خۆتان برازێننه وه وه شایانی باسه که که سێکی فارس که مێک له گه ڵماندا ماندوو بوو تا وه کوو دروست مان کرد که هه ر ئیستا ئه توانن له ماڵپه ری بازار کورد دایگرن .
نیشانی : http://bazar.ggbb.ir

له خوای گه وره یه زیا بێت زۆر پرۆگرامی سه یرمان دروست کردووه به کوردی بۆ ئه ندرۆید و له بازار دامانناون ئه گه ر چی زۆر خه ڵک دانڵۆدی ده که ن و هیچ بۆچوونێکیش نانوسن به ڵام ئێمه هه ر دڵخۆشین به وه ی که به شی کوردی بۆ ئه ندرۆید په ره ی پێ ئه ستێنین

باشترین بازاری کورد بۆ دانڵۆدی پرۆگرامی کوردی ئه ندروید

null@example.com (shamami) — Tue, 17 Mar 2015 08:54:45 +0000

بازار جیبی
ئه ندامانی خۆشه ویست ماڵپه ری بازار جیبی ده ستی پێ کرد و هه موو یاری و پرۆگرامه کانی ئه ندرۆید ده ست ده که وێ.
به شی یاری
هه موو جۆزه یاریه کی مندالان ، پێشبرکێ ، فکری ، چیرۆکی ، و ...... له خۆی ده گرێ
به شی پرۆگرام
هه موو جۆره پرۆگرامێکی تێدایه و به ئاسانی ده توانن دانڵۆدی بکه ن
به شی کوردی
سپاس بۆ خوای گه وره که توانیومانه زۆر پرۆگرام و کتێب به زمانی کوردی سۆرانی دروست بکه ین و له بازار جیبی داندراوه
به شی دروست کردن
له م به شه دا به ئاسایی ده توانن هه ر جۆزه کتێبێک یان یاریه ک یان خود پرۆگرامێک بۆ ماڵپه ر دروست بکه ن که به جوانترین شێوه فێربوونی ئه مانه مان داناوه .
به شی ناردن
ئێوه ش ده توانن پرۆگرام و یاریه کان تان بنێرن بۆ بازار جیبی
نیشانی : http://bazar.ggbb.ir

مالپه ریکی نویی کوردی کرایه وه سه ردانی بکه

null@example.com (سمایل) — Fri, 09 Jan 2015 07:45:07 +0000

سلاو هاورییان
مالپه ریکی کوردی نوی بو هه موو کورده کان کرایه وه که به زمانی سورانییه و ده توانی به رنامه ی ئه ندروید و کومپوته ر وئه پل له ویذا به ئاسایی دانلودی بکه ی وه هه روه ها سه رپه رشتیاری ئه و مالپه ره که سیکی گه نجه که له وه پیش مالپه ره که ی فارسی بوو به لام ئیستا کردویه تی به کوردی سورانی ئیمه ش با سه ردانی بکه ین بو ئه وه ی سه ردان کراوه کانی کوردی زور بیت
له گه ل ریز و سپاسدا
ئه مه ش ناو نیشانی مالپه ر :
http://kurd.samenblog.com/

ناوی مالپه ر : دانلود کورد

جياوازى پينةدانى موچةى بة فةرمانبةران و نةبوونى موچة لة سالانى گرانى .

null@example.com (sharafxan nurse) — Wed, 03 Sep 2014 15:18:25 +0000

جياوازى پينةدانى موچةى بة فةرمانبةران و نةبوونى موچة لة سالانى گرانى .

شةرةفخان طلعت

هةرچةندة لةسةردةمى من نةبووة ، بةلام وا ئةگيرنةوة ، كاتى خؤى مامؤستا بةبئ موچة وانةى دةوتةوة ، بةلام لةبةر ئةوةى موچة نةبوو هةريمى كوردستان لة وةزعيكى زؤر خراپ دابوو رژيمة خون رئژةكةى بةعس بة هةموو شيوةية قةيرانى خستبووة سةر هةريمى كوردستان ، و عيراقيش حسارى اقتصادى لةسةر بوو ، نةبوونيةكى زؤر روى لة كوردستان كردبوو ،بةلام لةبةر ئةوةى موچة نةبوو مامؤستا و موزةف ئامادة بوون بة بئ موچة يان بة موچةيةكى زؤر كةم دةوامى خؤيان بكةن ، لةبةرامبةردا ئيستا مامؤستايان و بگرة هيچ مؤزةيك بةيئ موچة دةوام ناكات ، ئةگةر بشى كات بة هةزاران گلةى و گازاندة و خؤپيشاندان و مانگرتن دةيكا ، هؤكارةكةشى ئةو نايةكسانيةية ،كة سةركردايةتى كوردى پةيرةوى دةكات ، دلنيام ئةگةر وةزعى هةريمى كودستان وةكو ئةوكات بواية هاولاتى بةبئ موچة و بةبئ پرتةو بؤلة دةوامى دةكرد ،بةلام لةبةر ئةوةى ئيستا موچة هةية ، دةتوانريت موچة دابين بكريت بؤ مؤزةفين ، بةلام لةلايةن سةرؤكايةتى هةريمةوة ئةو قةيرانة دروست كراوة ، و كةسيش خؤي بة بةرپرسيار نازانئ ، هةركةسيك و لايةنيك لةلاى خؤيةوة ئةو بوجةيةى لةلايةن دةزگاكان و وةزارةتةكانى وةكو هاتو چؤ و كارةبا و ئاو سامانة سروشتيةكان و گومرگةكان ..... هتد پةيدا دةبيت ، چةند خةلكيك ليى سود مةند دةبن و دةيخةنة ژير زةمينةكان، جا بةهؤى ئةو نايةكسانيةى لةلايةن بةرپرس و حيزبةكان دةبينرين ، فةرمانبةر نايةوئ بةبئ موچة دةوام بكات .

يارمةتييييييييييييييي

null@example.com (saya7) — Thu, 19 Dec 2013 14:34:24 +0000

سلاو هاوريان بيويستم بةرابورتيكة لةسةر تاوان crime يان schoolقوتابخانة بةس بةEتكاية زور م بيويستة زور زور ئةكةر تةانيتان با كورديةكةشى لةكةلدابيت

نوێكردنه‌وه‌/نهێنیه‌ مه‌ترسی داره‌كانی پیپسی و كۆكاكۆلا و ماوتن دیوو .

null@example.com (sharafxan nurse) — Thu, 11 Jul 2013 08:11:20 +0000

وه‌گێرانی به‌ده‌سكاریه‌وه‌ :شه‌ره‌فخان طلعت
نوسینه‌وه‌ی : احمد باڵه‌ك
Hezikurd.com

له‌ به‌رواری (20) ی جمادی الاول 1426 ی هیجری به‌رامبه‌ر 27 ی كانوونی دووه‌می ساڵی
2005 ، رۆژنامه‌ی ( جریدة الاسبوع ) بابه‌تێكی بڵاوو كرده‌ووه‌ به‌ پێنووسی (منا مدكور) كه‌ ئه‌مه‌ش ده‌قه‌كه‌یه‌تی :
ئایا ئه‌مه‌ریكییه‌كان سه‌ركه‌وتو بوون له‌ گاڵته‌ پێ كردن به‌ 2 ملیار موسڵمان به‌ گشتی و عه‌ربه‌كان وایان لێ كردن كه‌ خواردنه‌وه‌ گازییه‌كان بخۆنه‌وه‌ به‌ درێژایی ئه‌م ساڵانه‌ كه‌ له‌ ریخۆڵه‌ی به‌راز دروستكراون ؟

لێره‌دا پرسیارگه‌لیك دینه‌ پیشه‌وه‌ كه‌ پیویسته‌ وه‌ڵام بدرێنه‌وه‌، له‌ كاتیك دا كۆمه‌ڵه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی ئیسلامی چه‌ند نموونه‌یه‌كیان له‌ خواردنه‌وه‌ گازییه‌كانی (پیپسی و كۆكاكۆلا) ره‌وانه‌ی تاقیگه كرد بۆ پشكنینی مادده‌ی (پیپسین) كه‌ مادده‌یه‌كی بنه‌ره‌تیه‌ (أساسی)ه‌ له‌ خواردنه‌وه‌ گازییه‌كانی (پیپسی و كۆكاكۆلا) بۆ زانینی پێكهاتووه‌كانی ئه‌م خواردنه‌وه‌ گازیانه‌. ورووژاندنی ئه‌م بابه‌ته‌ بۆ یه‌كه‌م جار ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ ساڵانی په‌نجا كانی سه‌رده‌ی رابردوو به‌ پشت به‌ستن به‌ فتوایه‌كی (ئه‌حمه‌د حوسێن) كه‌ (سید قطب) ڕایگه‌یاند ده‌رباره‌ی (پیپسی و كۆكاكۆلا) له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی مادده‌ی (پیپسین) له‌ ریخۆڵه‌ی به‌رازه‌وه‌ ده‌ر ده‌درێت، ئه‌مه‌ش وای كرد كه‌ ئه‌م كۆمپانیایه‌ی (لقی مصر) توشی داڕمانی ئابوری بێت، پاش ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكی مصر ره‌تیان كرده‌ووه‌ كه‌ ئه‌م خواردنه‌وه‌ گازیانه‌ بكڕن. د.مصطفى الشكعة به‌پرسی لیژنه‌ی به‌دوا داچون له‌ ( المجلس الاعلی ) بۆ لیكۆڵینه‌وه‌ داوای كــرد پشكنین بكریت بۆ نموونه‌یه‌كی (پیپسی) ، وه‌ ناو براو ده‌ڵێت سه‌ره‌ ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ داوای پشكنینی ئه‌م نموونه‌یه‌مان كردووه‌ له‌ به‌رهه‌مه‌كانی كۆمپانیا ئه‌مریكی و صهیونیه‌كان (جوله‌كه‌) به‌ڵام پشكنین له‌م شوێنانه‌ كه‌ چه‌ند كارگه‌یه‌كی تایبه‌ت و كه‌م و دڵنیایی نه‌دركاندنی ناوه‌كانیان بۆ ئه‌وه‌ی ده‌ستی به‌رتیل یان پێ نه‌گات و به‌ ئاسان یاری به‌ ئه‌نجامی پشكنینه‌كان نه‌كرێت د.مصطفى الشكعة
شه‌ش ساڵ له‌ ئه‌مه‌ریكا ژیاوه‌ له‌و ماوه‌یه‌ دا بۆی ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ (پیپسی) له‌ ریخۆله‌ی به‌راز ده‌ر ده‌هینرێت وه‌ ئه‌مه‌ش یارمه‌تی كرداری هه‌رس كردن ده‌دات بۆ ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌یخۆنه‌وه‌
شایه‌نی باسه‌ ئه‌و مادده‌ یه‌ كه‌ (پیپسی) لێ دروست ده‌كریت له‌ ناو به‌رمیلی تایبه‌ت ده‌كرێت و هیچ زانیارییه‌كى تابيه‌ت به‌ ماده‌كه‌ له‌ سه‌ر به‌رمیله‌كان نه‌نوسراوه‌ جگه‌ له‌ هه‌ندێك ئاگادار كردنه‌وه‌ و رینمای نه‌بێت.

ته‌نانه‌ت ئه‌و كۆمپانیایانه‌ی كه‌ له‌ ولاته‌ عربیه‌ كان و كوردستانی خۆشمان (پیپسی و كۆكاكۆلا) به‌رهه‌م دێنن نازانن پێكهاتوه‌كانی ئه‌م (پیپسی)ه‌ چیه‌و چی له‌ ناو ئه‌م به‌رمیله‌ تایبه‌ته‌دا هه‌یه‌ ئه‌وه‌ی جیگای سه‌رنجه‌ كه‌ كۆمپانیای (پیپسی) له‌ ساڵی 1964ی زاینی هه‌موو پشكه‌كانی كۆمپانیایه‌كی تری خواردنه‌وه‌ گازیه‌كانی كری به‌ ناوهی (ماوتن دیـــو) كه‌ ریكلامێكی هه‌ڵگرتبوو به‌ ناوی خوارنه‌وه‌ی هیزی دڵ لیره‌دا ئه‌وه‌مان بۆ روون ده‌بێته‌وه‌ یه‌كه‌م شت كه‌ كۆمپانیای (پیپسی) پاش كرینی كۆمپانیای (ماوتن دیــو) كردی ئه‌مه‌ بوو كه‌ شێوه‌ی ده‌ره‌وه‌ی قوتو (بوتل) ی شوشه‌ی (ماوتن دیــو)ی گۆری له‌ كاتێكدا شێوه‌ی ئاسایی بوتڵی (ماوتن دیـــو) بریتی بوو له‌ یه‌كێك له‌ كه‌سایه‌تیه‌كانی فلیم كارتۆنی ئه‌و كاته‌ بوو به‌ناوی (هیل بیلی) وه‌ له‌ ته‌نیشتیه‌وه‌ وینه‌یه‌كی به‌رازی بچووكی لێ بوو سه‌یری نوسراوی پێكهاتووه‌كانی خواردنه‌وه‌ی(ماوتن دیــو)ی ده‌كرتد به‌رازه‌كه‌ ده‌ستی له‌ سه‌ر ده‌می دانابوو پێده‌كه‌نی له‌ ژێر دروشمی ( گــۆران كاری بـــه‌راز )

دوای گۆران كاریه‌كه‌ ده‌بینین كه‌ به‌ شیوه‌یه‌كی تر ووینه‌ی به‌رازه‌كه‌یان خستوه‌ته‌ روو

ئه‌گه‌ر له‌م وێنه‌یه‌ی سه‌ره‌وه‌ نه‌ت دۆزیه‌وه‌ ئه‌وا ئیمه‌ بۆمان به‌ هێلی سور دیاری كردویت

ئه‌و خواردنه‌وه‌ گازیانه‌ی له‌ ژێر ناوی ( دیــــو) كه‌ بۆ وڵاتانی ئیسلامی ده‌نیردرێت وێنه‌ی به‌رازه‌كه‌یان به‌ ته‌واوی لابردووه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌ ووری له‌ وێنه‌كان بكۆلینه‌وه‌ ئه‌وا بۆت ده‌ر ده‌كه‌وێت ئه‌م وێنه‌ی به‌رازه‌ هێشتا ماووه‌.

*پێویسته‌ بزانین كه‌ ریخۆله‌ی به‌راز هه‌ندیك شله‌ و مادده‌ی (پیپسی) ده‌ر ده‌دات كه‌ مادده‌یه‌كی تێدایه‌ یارمه‌تی ده‌رن بۆ تۆش بوون به‌ شێرپه‌نجه‌ وه‌ك شێرپه‌نجه‌ی قۆلۆن و مستقیم) و شێرپه‌نجه‌ی پرۆستات و شێرپه‌نجه‌ی منداڵدان و شێرپه‌نجه‌ی زه‌رداو و شێرپه‌نجه‌ی مه‌مك و شێرپه‌نجه‌ی په‌نكریاس.

ئه‌گه‌ر بێتو ( پیپسی ) خواردنه‌وه‌یه‌كی زۆر خۆش بێت له‌ لایه‌ن هه‌ندێك كه‌سه‌وه‌، ئه‌وا هیندیه‌ كان بۆ له‌ناو برودنی نه‌ خۆشیه‌كانی كشتوكاڵ به‌كاریان ده‌هینا چونكه‌ زۆر هه‌رزان تر بوو له‌و مادده‌ كیمیاویانه‌ی كه‌ بۆ قه‌ڵاچۆكردنی جروجیانله‌به‌ر (عشرات) به‌كار دكات.
لێره‌دا خاڵیكی گرینگ هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌مه‌ فێلێك بێت دژ به‌ موسڵمان له‌ ئاست خواردنه‌وه‌ گازییه‌كان ئه‌وا ده‌بێت چیان هه‌ڵگرتبێ (دانابێ) له‌ به‌رهه‌مه‌كانی تریاندا ئه‌و بیر و باوه‌رانه‌ی كه‌ له‌ فلیم و فلیم كارتۆنه‌كاندا ده‌ری ده‌برن: نمونه‌یه‌ك به‌ وێنه‌ له‌ فلیم كارتۆنی یه‌ك

تێبینی :
له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بابه‌ته‌كه‌م له‌ یانه‌ سرابۆوه‌ (نه‌مابوو) بابه‌ته‌كه‌م دوباره‌ كرده‌وه‌ .

ڕاپۆرتێك ده‌رباره‌ی به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان .

null@example.com (Aso Yassin) — Wed, 27 Mar 2013 15:42:50 +0000

یه‌كێك له‌ بیرۆكه‌كانی دروستكردنی بیبلۆگرافیای به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخانه‌، كه‌ به‌شێوه‌ی گرافیكی و ده‌توانێت له‌ كه‌مترین ماوه‌دا زۆرترین وه‌ڵامی هه‌ر پرسیارێك بداته‌وه‌ كه‌ زانیاری بێت له‌ سه‌ر به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان، هه‌روه‌ك چه‌ندین وێنه‌ی كۆن و ناوازه‌ی ئه‌و سه‌رده‌مه‌شی له‌ ناو گرافیكه‌كه‌دا داناوه‌.
له‌م دیمانه‌دا به‌شێوه‌یه‌كی گشتی باسێكی به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان و مێژوو و كاریگه‌ری خراپبوونی به‌نداوه‌كه‌ و سووده‌كانی ده‌خاته‌ڕوو.

23-11-1961 به‌ ره‌سمی كرایه‌وه‌
ره‌حمان خانی سه‌باره‌ت به‌ سه‌ره‌تای دروستكردن و بیرۆكه‌و مێژووی به‌نداوه‌كه‌ رایگه‌یاند: له‌ 23-11-1961 به‌ ره‌سمی به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان كراوه‌ته‌وه‌، له‌ سه‌ر بیرۆكه‌ی ده‌سته‌ی بونیادنانه‌وه‌ له‌ سه‌رده‌می مه‌لیكدا به‌نداوه‌كه‌ دروستكراوه‌، له‌ ساڵی 1946 دا ده‌ست به‌ كاركردن كراوه‌و چه‌ندین لێكۆڵینه‌وه‌ كراوه‌ تا گونجاوترین شوێن دیاری بكرێت، دواتر له‌ ساڵی 1953 دا كۆتایی به‌ لێكۆڵینه‌وه‌ هاتووه‌و له‌ 1954 دا ده‌ستكراوه‌ به‌ دیزاینكردن و له‌ 1955 دا گرێبه‌ستكراوه‌ بۆ جێبه‌جێكردنی، كۆمپانیای دیزاینه‌رو راوێژكاری جێبه‌جێكردن (كۆمپانیای هارزای ئه‌مه‌ریكی) بووه‌، جگه‌له‌ كۆمپانیا ئه‌مه‌ریكییه‌كان چه‌ندین كۆمپانیایه‌كی فه‌ره‌نسی و رۆمانی به‌شداربوون له‌ جێبه‌جێكردنی به‌شه‌ جیاوازه‌كانی به‌نداوه‌كه‌دا.

پێكهاته‌ی به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان

ره‌حمانی خانی به‌ڕێوه‌به‌ری به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان پێكهاته‌ی به‌نداوه‌كه‌ی روونكرده‌وه‌ و رایگه‌یاند: به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان به‌نداوێكی گڵ به‌ردینه‌، كرۆكی قوڕه‌و شانه‌كانی پڕكراوه‌ی به‌رده‌و به‌رزییه‌كه‌ی 128 مه‌تره‌و درێژییه‌كه‌ی به‌ كه‌ناڵه‌ زیاداوه‌كانیشه‌وه‌ 535 مه‌تره‌، پانییه‌كه‌ی له‌ بنه‌وه‌ 500 مه‌تره‌و له‌ سه‌ره‌وه‌ 17 مه‌تره‌، توانای گلدانه‌وه‌ی (3 ملیار م3) یه‌، به‌پێی داتا سه‌ره‌تاییه‌كان، به‌ڵام به‌هۆی 48 ساڵ ته‌مه‌نی به‌نداوه‌كه‌وه‌ توانای گلدانه‌وه‌ی كه‌مبووه‌ته‌وه‌و بۆ (2.57 ملیار م3)، به‌رزترین ئاستی كارپێكردنی له‌ڕووی ده‌ریاوه‌ 485 مه‌تره‌، به‌نداوه‌كه‌ 3 یه‌كه‌ی كارۆئاوی به‌كارهێنانی كاره‌بایی له‌سه‌ره‌و توانای هه‌ریه‌كه‌یان (83 مێگاوات/ سه‌عات) ـه‌، له‌ به‌رزترین ئاستی به‌نداوه‌كه‌دا، 3 ده‌رچه‌ی ئاودێری له‌سه‌ره‌ هه‌ریه‌كه‌یان (175 م3 له‌ چركه‌یه‌كدا) ئاوی پێدا تێپه‌ڕده‌بێت، كه‌ له‌كاتی پێویستدا ئاو بۆ خوارووی به‌نداو به‌ربدرێته‌وه‌، 3 كه‌ناڵی زیاد ئاوی (سپیڵ وه‌ی) هه‌یه‌ كه‌ له‌وه‌رزی لافاودا توانای تێپه‌ڕاندنی (1900م3 یه‌ له‌ چركه‌یه‌كدا)، بۆ هه‌ریه‌كه‌یه‌كیان كه‌ له‌وه‌رزی لافاودا بۆ كردنه‌ ده‌ره‌وه‌ی ئاوی زیاده‌ به‌كار ده‌هێنرێت.

پاك ناكرێته‌وه‌ و ته‌مه‌نی دیاریكراوه‌
ره‌حمانی خانی پێیوایه‌ ناتوانرێت به‌نداوه‌كه‌ پاكبكرێته‌وه‌و به‌هۆی تێپه‌ڕبوونی كات ته‌مه‌نی به‌ره‌و ئاوابوون ده‌چێت، له‌و رووه‌شه‌وه‌ وتی: پاككردنه‌وه‌ی به‌نداوی گه‌وره‌ ئاسان نییه‌و بودجه‌ی زۆری ده‌وێت كه‌ ره‌نگه‌ بگات به‌ بودجه‌ی به‌نداوێكی نوێ كه‌ دروستی بكه‌یت، به‌نداوه‌كانیش ته‌مه‌نی دیاریكراوی خۆیان هه‌یه‌و به‌پێی ئه‌و قوڕو لیته‌و نیشتووانه‌ی كه‌ دێته‌ناو به‌نداوه‌كه‌وه‌ ساڵانه‌، ئه‌مه‌ش له‌ ساڵێكه‌وه‌ بۆ ساڵێكی تر جیاوازه‌، ئه‌و ساڵانه‌ی باران و لافاو زۆر بێت زیاتر پڕده‌بێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر ساڵه‌كه‌ كه‌متر ببارێت و لافاوی كه‌می تیدابێت ئه‌وه‌ نیشتووه‌كان كه‌متر ده‌چنه‌ ناو به‌نداوه‌كه‌وه‌.

68% ی داهاتی ئاو له‌ كوردستانی ئێرانه‌وه‌ دێت
به‌ڕێوه‌به‌ری به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان رایگه‌یاند: به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان به‌ری به‌ ده‌ریاچه‌یه‌ك گرتووه‌ كه‌ سه‌رچاوه‌ی ئاو تێزانی برتییه‌ له‌ڕووباری سیروان كه‌ له‌ ناوچه‌ شاخاوییه‌كانی كوردستانی ئێران شۆڕده‌بێته‌وه‌ 68% ی داهاتی ئاوی پێكده‌هێنێت و %14 ی له‌ناو سنوری ئێرانه‌وه‌ دێت و 18% ی كه‌ ده‌مێنێته‌وه‌ له‌ (زه‌ڵم و ریشێن و سه‌راو و چه‌مه‌كانی تری شاره‌زور) ـه‌وه‌ دێن.
روبه‌ری ئه‌و ناوچانه‌ی كه‌ ئاوی لێده‌ڕژێته‌ ناو به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان برتییه‌ له‌ (17850 كم دووجا)، ئه‌و پڕۆژانه‌ی كه‌ له‌ ئێران دروستكراون له‌سه‌ر روباری سیروان كاریگه‌ری زۆریان هه‌یه‌ له‌سه‌ر داهاتی ئاوی به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان، زۆری و كه‌می كاریگه‌رییه‌كه‌ی به‌پێی رێژه‌ی گلدانه‌وه‌ی ئاو ده‌بێت له‌و به‌نداوانه‌ی دروستده‌كرێن له‌ سه‌ر روباری سیروان.

مه‌ترسی ژینگه‌یی
ره‌حمان خانی مه‌ترسی پیسبوونی به‌نداوه‌كه‌و كاریگه‌ری بۆ سه‌ر ژینگه‌ ئاشكراكردو رایگه‌یاند: جۆری ئاوی ده‌ربه‌ندیخان به‌هۆی زیادبوونی ژماره‌ی دانیشتووان و چالاكی مرۆیی و شاره‌وانی پاشه‌ڕۆی كارگه‌كان و په‌ینی كیمیایی و له‌ ناوچه‌ كشتوكاڵییه‌كانی سلێمانی و شاره‌زوور كه‌ ده‌ڕژێنه‌ناو تانجه‌رۆ له‌وێشه‌وه‌ بۆ ده‌ریاچه‌ی ده‌ربه‌ندیخان، هه‌روه‌ها چه‌ندباره‌ بوونه‌وه‌ی وشكه‌ساڵی له‌ ناوچه‌كه‌دا كاریگه‌ری زۆری هه‌یه‌ له‌سه‌ر خراپبوونی جۆری ئاوی ده‌ریاچه‌ی ده‌ربه‌ندیخان كه‌ پێویسته‌ له‌ڕووی ژینگه‌یه‌وه‌ ئه‌م لایه‌نه‌ به‌شێوه‌یه‌كی زانستی چاره‌سه‌ر بكرێت به‌ر به‌ كاره‌ساتی ژینگه‌یی بگیرێت.

ناوچه‌ سوودمه‌ندكانی به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان
ناوچه‌كانی كه‌ سود له‌ ئاوی به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان ده‌بینن زۆرن و هه‌ریه‌كه‌ به‌ شێوه‌ی جیاواز سوودی لێده‌بینین، له‌وباره‌یه‌شه‌وه‌ ره‌حمان خانی رایگه‌یاند: باخ و دارستان و كشتوكاڵه‌كانی ناوچه‌ی گه‌رمیان له‌ كه‌لارو زه‌نگ ئابادو به‌ری خانه‌قی و جه‌له‌ولاو قه‌ره‌ته‌په‌ پشت به‌ ئاوی سیروان ده‌به‌ستن، كه‌ سه‌رچاوه‌كه‌یان به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخانه‌، به‌ تایبه‌تی له‌ وه‌رزی هاوین و پاییزدا، هه‌روه‌ها داهاتی سه‌ره‌كی به‌نداوی حه‌مرین پشت به‌ به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخان ده‌به‌ستێت كه‌ هه‌موو حه‌وزی دیاله‌ پاراو ده‌كات.

سه‌رچاوه‌ : http://rebinmuhamad.wordpress.com

سلاوهاورييان

null@example.com (shasy) — Tue, 05 Mar 2013 21:36:51 +0000

سلاوهاورييان ده توانن به شيك له زياني شاعير[عه بدولابه شيوو ] بوم بنيرن زورسباستان ده كه م

بـــــحـــــث : المحاسبة والتحكم المحاسبي

null@example.com (Aso Yassin) — Fri, 01 Feb 2013 12:46:09 +0000

فه‌رموون .....

http://up99.com/dldTjP22773.doc.html

هیوادارم سوودی لێببینن ........

چه‌ند زاراوه‌یه‌ك ( مصطلحات )ـێكی المحاسبه‌

null@example.com (Aso Yassin) — Thu, 31 Jan 2013 14:28:46 +0000

له‌م لینكه‌ی خواره‌وه‌ دایبه‌زێنه‌ .

قه‌باره‌ : 1.6 GB

فه‌رموو
http://up99.com/dldbdP42286.rar.html

ڕاپـۆرت(مـێــژووی كـشـتـوكــاڵ لــه‌كــوردسـتـان)

null@example.com (شه‌ یدا) — Wed, 30 Jan 2013 20:27:13 +0000

مێژووی كشتوكاڵ له‌ كوردستان

. . له‌ چاخی به‌سته‌ڵه‌كدا كه‌ نێزیكه‌ی نیو میلیۆن ساڵ پێش له‌ ئێسته‌ ڕووی دا و نزیكه‌ی 20.000 ساڵ پێش له‌ زایین كۆتایی هات زۆربه‌ی ناوچه‌كانی ئه‌ورووپا و ئه‌مریكای باكووری داپۆشرابوون له‌ سه‌هۆڵ. ئه‌و ده‌مه‌ ناوچه‌ بیابانی و چۆڵه‌وانییه‌كانی ئه‌فریقا و مه‌ڵبه‌نده‌ وشكه‌ عه‌ره‌بییه‌كان كه‌شێكی مامناوه‌ندییان هه‌بوو. كوردستانیش كه‌ش و ئاووهه‌وایه‌كی بارانی و مامناوه‌ندیی هه‌بوو.
ئاده‌میزادی دێرین په‌نای ده‌برده‌ به‌ر ئه‌شكه‌وته‌كان بۆ زنج و ده‌شته‌كان بۆ ڕاوگه‌ و له‌ ڕێی ڕاوه‌وه‌ ژیانی خۆی ده‌برده‌ سه‌ر. بۆیه‌ ناچار ده‌بێ ئامێری له‌بار دروست بكا كه‌ له‌ كاتی ڕاودا به‌كاری بێنێ. له‌ پێشدا به‌ردی تیژ و پاشان ئێسقانی به‌كار ده‌هێنا و به‌ره‌به‌ره‌ ئامێری نوێی ساز كرد.
به‌م قۆناغه‌ی مێژوو ده‌وترێ شارستانییه‌تی به‌ردی كۆن.
شارستانییه‌تی به‌ردی كۆن.
1 ـ به‌ردی كۆن: ئه‌م چاخه‌ نزیكه‌ی 350 هه‌زار ساڵی خایاند. له‌م سه‌رده‌مه‌دا ته‌وری به‌ردین و به‌ردی تیژ ساز كرا. له‌م چاخه‌یه‌ كه‌ ده‌وترێ مرۆڤ شێوازی له‌ مه‌یموون ده‌چوو. پاشماوه‌ی ئه‌م شارستانییه‌ته‌ له‌ یه‌ك كیلۆمه‌تریی شاری چه‌مچه‌ماڵ (له‌ ساڵی 1949دا) له‌ ناوچه‌یه‌ك به‌ ناوی «به‌رده‌به‌ڵه‌ك» دۆزراوه‌ته‌وه‌.

2 ـ به‌ردی ناوه‌ڕاست: له‌م ده‌ورانه‌دا مرۆڤی «نیانده‌رتال» به‌دی هات كه‌ له‌ ئه‌شكه‌وته‌كاندا ده‌ژیان. پاشماوه‌ی ئه‌م مرۆڤ و شارستانییه‌ته‌ له‌ چیاكانی كوردستان له‌ ئه‌شكه‌وتی «شانه‌ده‌ر» دۆزراوه‌ته‌وه‌ كه‌ ده‌كه‌وێته‌ باشووری چیای «برادۆست»ه‌وه‌ كه‌ زاڵه‌ به‌سه‌ر ڕووباری «زابی گه‌وره‌» و زۆر له‌ شاری «ڕه‌واندز»ه‌وه‌ دوور نییه‌. ئه‌و ئه‌شكه‌وته‌ چوار قات بوو.

3 ـ به‌ردی نوێ: ده‌ستپێكی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ 35.000 ساڵ پێش. له‌م چاخه‌دا، له‌ به‌رد و ئێسقانی قۆچ و عاجی فیل هه‌ندێ ئامێری پێشكه‌وتووتر ساز كرا. به‌ مرۆڤی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ ده‌وترێ «هوموساپینس» و به‌ شارستانییه‌ته‌كه‌ی ده‌ڵێن «كرومانیۆن».
لێكۆڵینه‌وه‌ و توێژینه‌وه‌ی مێژینه‌ناسی پیشانیان داوه‌ كه‌ ناوچه‌ی كوردستان له‌ چاخی به‌رددا جێگه‌ی ژیانی مرۆڤه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان بووه‌.

كشتوكاڵ
مرۆڤی دانیشتووی كوردستان 3500 ساڵ زووتر له‌ ئه‌ورووپا بۆ یه‌كه‌م جار قۆناغی ڕاوی تێپه‌ڕاند و هاته‌ قۆناغی كشتوكاڵه‌وه‌.

له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ كوردستان كه‌شێكی له‌باری بۆ سه‌وزبوونی گه‌نمی خۆڕسك هه‌بووه‌ ئاده‌میزاد نزیكه‌ی10.000 ساڵ پێش له‌ كوردستاندا هاتووه‌ته‌ قۆناغی كشتوكاڵه‌وه‌. هه‌ندێ شوێنه‌وار و به‌تایبه‌ت چوار شوێنی گرنگی مێژینه‌یی كه‌ له‌ كوردستاندا دۆزراونه‌ته‌وه‌ ئه‌م ڕاستییه‌ ده‌سه‌لمێنن:

1ـ شانه‌ده‌ر :له‌ نزیكی ڕه‌واندز. ته‌ور و به‌ردی تیژ، ئامێری پێش له‌ كشتوكاڵی تیا دۆزراوه‌ته‌وه‌.
2 ـ كه‌ریم شار: له‌ نزیكی چه‌مچه‌ماڵ. قوڵنگی به‌ردین، ته‌ور و به‌ردی داتاشراو، ئامێری پێش له‌ كشتوكاڵ.
3 ـ مه‌لفات: له‌ نێوان ڕێگه‌ی كه‌ركووك ـ هه‌ولێر. هه‌ندێ ئامێری له‌ به‌رد داتاشراو و داس دۆزراوه‌ته‌وه‌. لێره‌ ئه‌و ئامێرانه‌ ده‌ستپێكی قۆناغی كشتوكاڵ نیشان ده‌ده‌ن.
4ـ چه‌رمۆ :له‌ نزیكی چه‌مچه‌ماڵ له‌ باشووری كوردستاندا. دوانزه‌ قات شارستانییه‌ت دۆزراوه‌ته‌وه‌ بۆ نموونه‌: جامۆڵكه‌ی له‌ قوڕ برژاو، په‌یكه‌ری گڵیی گیانله‌به‌ران و سه‌ره‌تاییترین ئامێری چنین، ڕاده‌یه‌ك گه‌نم و جۆی ڕه‌ق بووه‌وه‌، ئێسقانی ئاژه‌ڵ كه‌ نیشانده‌ری ئاژه‌ڵداریی مرۆڤه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ بووه‌، په‌یكه‌ری گڵینی ژنێكی دووگیان.
به‌ پێی زانیاریی و ئاگاداریی شوێنه‌وارناسان گوندی چه‌رمۆ 6700 ساڵ پێش له‌ زایین ئاوا كراوه‌ته‌وه‌. ئه‌مه‌ كۆنترین گونده‌ كه‌ له‌ جیهاندا ئاوا كراوه‌ته‌وه‌. هه‌روه‌ها شوێنه‌وارناسانی ئه‌مریكی و ئه‌ڵمانی و تورك له‌ ساڵی 1985دا له‌ ده‌وروبه‌ری ناوچه‌ی ئه‌رخه‌نی، له‌ دیاربه‌كر ماڵێكیان له‌ بنی زه‌وی دۆزییه‌وه‌ كه‌ 9000 ساڵ كۆنه‌.
به‌مجۆره‌ به‌ڵگه‌كان پیشانده‌ری ئه‌وه‌ن كه‌ ئاده‌میزادی دێرین كوردستانی بۆ ژیان هه‌ڵبژاردووه‌ و له‌ كاتی سه‌رما و سۆڵه‌دا په‌نای بردووه‌ته‌ ئه‌شكه‌وته‌كانی و له‌ وه‌رزه‌ له‌باره‌كاندا داوێنی چیا و ده‌شته‌كانی هه‌ڵبژاردووه‌ و هه‌ر له‌وێش فێری كشتوكاڵ بوو و ئاژه‌ڵداریی كرد و ئامێری له‌ به‌رد و ئێسقان و چێو به‌كار برد و له‌سه‌ر دیواری ئه‌شكه‌وته‌كان نه‌خش و نیگاری كێشا و په‌یكه‌ری گڵینی ساز كرد و به‌ ئاگر برژاندی و به‌و جۆره‌ ده‌روازه‌ی شارستانییه‌تی بۆ مرۆڤ كرده‌وه‌ له‌م به‌شه‌ی جیهانه‌دا. . . .

جوگرافیای كشتوكاڵ له‌ كوردستان

پێناسه‌ی جوگرافیای كشتوكاڵ :
جو‌گرافیای كشتوكاڵ بریتییه‌ له‌خوێندنه‌وه‌ی چالاكییی كشتوكاڵییه‌كان له‌ ڕوانگه‌ی شوێنه‌وه‌ ، ئه‌مه‌ش واده‌گیه‌نێت دراسه‌كردنی كشتوكاڵ به‌ تێڕایی وئه‌و چالاكیانه‌ی كه‌ كشتوكاڵ ده‌یانگرێته‌وه‌ له‌ چاندنی ڕووه‌ك وبه‌خێوكردنی ئاژه‌ڵ ، دابه‌شكردنی به‌روبوومی كێڵگه‌ هه‌روه‌ها كرێكارو ئامێر وهه‌موو كه‌ره‌سته‌كانی تری كشته‌كاڵ.

جوگرافیای كشتوكاڵ دادنرێ به‌ یه‌كێك له‌ لقه‌كانی زانستی جوگرافیا كه‌ بایه‌خ ده‌دات به‌ دیراسه‌ی شێوازه‌كانی شوێن بۆ دیارده‌ مرۆڤایه‌تییه‌كان وسروشتییه‌كان وپه‌یوه‌ندییه‌ ناوخۆییه‌كان بۆ شێوازه‌كان .
جوگرافیای كشتوكال داده‌نرێ به‌ به‌شێك له‌ جوگرافیای سروشتی به‌ڵكو داده‌نرێ به‌ به‌شێك له‌ جوگرافیای ئابووری به‌مه‌ش جوگرافیای كشتوكاڵ مه‌فهومێكی فراوانتر وه‌رده‌گرێت ، ده‌ێته‌ به‌شێك له‌به‌شه‌كانی جوگرافیای مرۆیی .

گرنگی پێدان به‌ كشتوكاڵ وه‌ك داهاتێكی گرنگ بۆ خۆراكی مرۆڤ وایكرد گرنگییه‌كی باشر بدرێته‌ جوگرافیای كشتوكاڵ له‌ نێوان لقه‌كانی جه‌گرافیای مرۆییدا ، به‌ جۆرێك ببێته‌ یه‌كێك له‌ بابه‌ته‌ زیندوه‌كانی سه‌رده‌م .

گرنگی جوگرافیای كشتوكاڵ چڕده‌كرێته‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی له‌ دراسه‌كردنی جیاوازییه‌كانی شوێنی كشتوكاڵ له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی ، وه‌ له‌سه‌ر لێكدانه‌وه‌ی ئه‌و جیاوازیانه‌ وئشكراكردنی هۆكاره‌كانیان .

لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی ڕێخكراوی هابیتان له‌ باره‌ی نشینگه‌ی گوندنشینه‌كانی
كوردستان له‌ ڕووی جوگرافیه‌وه‌‌ و بارودۆخی كشتوكاڵ تێیاندا :
. . . . فێربوون له‌ باره‌ی دیزاینی خۆماڵی خانوه‌كانی گوند . . ) ئه‌مه‌ ناونیشانی لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كه‌ كه‌ له‌ لایه‌ن ڕێخراوی هابیتاتی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ باره‌ی خانوو ونیشینگه‌ی گونده‌كانی كوردستان ئاماده‌كراوه‌ ، لێكۆڵیه‌وه‌كه‌ به‌به‌شداری تیمێكی پسپۆری بیانی له‌ رێخراوی هابیتات و به‌هاوكاری له‌گه‌ڵ به‌شه‌كانی بیناسازی له‌ زنكۆكانی كوردستان له‌ هه‌ولێر ، سلێمانی ودهۆك ئه‌نجام دراوه‌ .
لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ له‌سه‌ر گونده‌كانی پارێزگاكانی هه‌ولێر ، سلێمانی ودهۆك كراوه‌ ، تیمه‌كانی به‌شداربوو له‌م لێكۆلینه‌وه‌یه‌دا ھه‌ستاون به‌ ئه‌نجامدانی روپێویی و كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری مه‌یدانی له‌ گونده‌كان وپاشان زانیاریه‌كانی له‌ لایه‌ن پسپۆره‌كانی لێكۆلینه‌وه‌كه‌ تاوتوێكراوه‌ .
ته‌واوه‌ی لێكۆلینه‌وه‌كه‌ به‌ زمانی ئینگلیزی یه‌ و له‌ دووتوێی 56 لاپه‌ڕه‌ پێكهاتووه‌ ، له‌سه‌ره‌تادا باس له‌چۆنیه‌تی دیزاینی خانووه‌كانی گوند ده‌كات له‌ڕووی ئه‌ندازه‌ی بیناسازی یه‌وه‌ وهه‌ڵده‌ستیت به‌به‌راورد كردنی جۆری خانووه‌كان له‌ هه‌ردوو ناوچه‌ی‌ شاخاوی وده‌شته‌كانی كوردستان وخاڵه‌ جیاوازه‌كانی نێوانیان دیاری ده‌كات له‌ رووی جۆری خانوو وكه‌ره‌سه‌ی بیناسازی و هه‌روه‌ها چۆنیه‌تی به‌خێوكردنی ئاژه‌ڵ وپه‌له‌وه‌ر وجۆره‌كانیان ، هه‌روه‌ها باس له‌ جیاوازی چۆه‌كانی شوینی حه‌وانه‌وه‌ی ئاژه‌ڵ و ‌په‌له‌وه‌ر ده‌كات له‌ گونده‌مانی كوردستان و پاشانیش دێته‌ سه‌ر باسی به‌رهه‌می كشتوكاڵ وگیانداران چۆنیه‌نی به‌خێوكردنیان له‌ لایه‌ن گوند نشینه‌كان ئه‌و جیاوازیانه‌ی كه‌ به‌رچاو ده‌كه‌وێت له‌ هه‌ردوو ناوچه‌ی شاخاوی و ده‌شت له‌ كوردستاندا .
ئه‌وه‌ی زۆر گرنگه‌ له‌ لێكۆلێنه‌وه‌كه‌دا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پسپۆرانی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ باس له‌ خاڵه‌ جیاوازه‌كانی ژیان ونشینگه‌ی گونده‌كا كوردستان ده‌كه‌ن و له‌ لێكۆلینه‌وه‌كه‌ باس له‌ نه‌بوونی مه‌رجی ته‌ندروستی خانووه‌كانی گوند ده‌كه‌ن له‌ لایه‌نی ئاوه‌شۆر و پاك وخاوێنی و شوینی نان خواردن وناندین . . . وتا دوایی .
هه‌روه‌ها باس له‌ چۆنیه‌تی به‌خێوكردنی ئاژه‌ڵه‌كان و په‌له‌وه‌ره‌كان ده‌كه‌ن له‌ شوێنی زۆر نزیكی حه‌وانه‌وه‌ی گوندنشینه‌كان خۆیان . كه‌ ئه‌مه‌ش به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی به‌ ناته‌ندروست داده‌نرێت .
له‌ كۆتایدا ئه‌گه‌ر هه‌ركه‌سێك ئه‌م لێكۆلینه‌وه‌یه‌ به‌ ووردی بخوێنێته‌وه ئه‌وه‌ تێده‌گات كه‌ ژیانی گونده‌كانی ئێمه‌ له‌ ڕووی گه‌شه‌كردنه‌وه‌ چه‌ند لاوازه‌ و به‌رهه‌مه‌كانی كشتوكاڵیش به‌ گشتی له‌ رووی چه‌ندایه‌تی وجۆرایه‌تی زۆر له‌ دواوه‌یه‌ .
له‌ كۆتایدا ده‌ڵێن خۆزگه چ له‌ لای تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌و چ له‌ لای ده‌وڵه‌ته‌وه‌ كشتوكاڵ وه‌ك كه‌رتێكی ستراتیژ ‌ دابنرابا و كاربكرابا بۆ سود وه‌رگرتن له‌م سامانه‌ نه‌ته‌وه‌یه‌ وه‌ك بنه‌مایه‌كی گرنگی ئابووری وبه‌شێوه‌یه‌كی خۆماڵی خۆمان بتوانرابا ئه‌م كه‌رته‌ گرنگه‌ی وڵاته‌كه‌مان فه‌راهه‌م بێنین .

كشتوكاڵ‌؛ كه‌رته‌ فه‌رامۆشكراوه‌كه‌ی‌ كوردستان

جیاواز له‌و پێشكه‌وتنانه‌ی‌ كه‌رتی‌ بازرگانی‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان به‌خۆوه‌ی‌ دیوه‌، كه‌رتی‌ كشتوكاڵی‌ نه‌ك هه‌ر هیچ پێشكه‌وتنێكی‌ به‌خۆوه‌ نه‌دیوه‌، بگره‌ له‌دوای‌ راپه‌ڕینه‌وه‌ ئاوڕێكی‌ ئه‌وتۆی‌ لێنه‌دراوه‌ته‌وه‌، به‌وه‌ی‌ تا ئێستا هیچ پرۆژه‌یه‌ك بۆ بوژانه‌وه‌ی‌ ئه‌و كه‌رته‌ ئابورییه‌ له‌لایه‌ن حكومه‌ت‌و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانه‌وه‌ پێشكه‌ش نه‌كراوه‌، شاره‌زایانی‌ بواری‌ ئابوریش جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ پێشكه‌وتنی‌ كه‌رتی‌ كشتوكاڵ‌، پێشكه‌وتنی‌ كه‌رتی‌ ئابورییه‌ له‌ كوردستاندا.

خاكێكی‌ به‌پیت، به‌ڵام بێبه‌رهه‌م:
ئه‌وه‌ی‌ ئه‌مڕۆ له‌ كوردستاندا تێبینی‌ ده‌كرێت، له‌ڕوی‌ جوگرافییه‌وه‌ خاكێكی‌ ده‌وڵه‌مه‌ندی‌ بۆ كشتوكاڵ‌ هه‌یه‌، به‌ڵام به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ كشتوكاڵ‌ له‌ زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كاندا ناكرێت، خاكه‌ به‌پیته‌كه‌ بێبه‌رهه‌م ماوه‌ته‌وه‌.
شاره‌زایانی‌ بواری‌ جوگرافیای‌ كوردستان روبه‌ری‌ زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان به‌ روبه‌رێكی‌ به‌رفراوان ده‌خه‌مڵێنن، به‌ وته‌ی‌ ئابوریناسانیش ئه‌گه‌ر ته‌واوی‌ روبه‌ری‌ كشتوكاڵی‌ كوردستان بچنرێت، یه‌كێك ده‌بێت له‌ سه‌رچاوه‌ ئابورییه‌ هه‌ره‌ گرنگ‌و گه‌وره‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان.
د. عه‌بدوڵڵا غه‌فور، پسپۆڕ له‌ جوگرافیای‌ كوردستان، له‌میانه‌ی‌ لێكۆڵینه‌وه‌كانیدا بۆ دیاریكردنی‌ سنوری‌ جوگرافی‌‌و روبه‌ری‌ زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كانی‌ كوردستان، بۆی‌ ده‌ركه‌وتوه‌ كه‌ باشوری‌ كوردستان زه‌وییه‌كی‌ به‌پیتی‌ كشتوكاڵی‌ هه‌یه‌و ئاوهه‌وای‌ ئه‌و هه‌رێمه‌ش بۆ كستوكاڵكردن گونجاوییه‌كی‌ تایبه‌تی‌ هه‌یه‌، ناوبراو باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كان ده‌رفه‌تێكی‌ گه‌وره‌ به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌ده‌ن بۆ داچاندنی‌ به‌رهه‌مه‌ كشتوكاڵییه‌كان له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا به‌تایبه‌ت كه‌ ئاوهه‌وای‌ ناوچه‌كه‌ گونجاوییه‌كی‌ باشی‌ هه‌یه‌.

په‌ككه‌وتنی‌ كه‌رتی‌ كشتوكاڵ‌:
تا به‌ر له‌ راپه‌ڕینی‌ 1991ی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان، رژێمی‌ پێشوی‌ عێراق به‌ هه‌زاران له‌ گونده‌كانی‌ كوردستانی‌ ته‌خت كردو گوندییه‌كانی‌ به‌ره‌و مه‌ڵبه‌ندی‌ شاره‌كان راگواست، ئه‌مه‌ش كه‌رتی‌ كشتوكاڵی‌ به‌ته‌واوه‌تی‌ په‌كخست، به‌وه‌ی‌ دانیشتوانی‌ گونده‌كان زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كانی‌ خۆیان جێهێشت‌و له‌ شاره‌كان نیشته‌جێبون.

دوای‌ راپه‌ڕینی‌ 1991 ئه‌وه‌ی‌ پێویست بو حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان بیكات، ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی‌ گونده‌كانی‌ كوردستان‌و بوژاندنه‌وه‌ی‌ كه‌رتی‌ كشتوكاڵ‌ بو، به‌ڵام به‌هۆی‌ ئاڵۆزبونی‌ بارودۆخی‌ سیاسیی‌ كوردستان‌و دروستبونی‌ شه‌إی‌ ناوخۆی‌ نێوان یه‌كێتی‌‌و پارتی‌‌و لایه‌نه‌كانی‌ دیكه‌، نه‌توانرا كار له‌سه‌ر كه‌رتی‌ كشتوكاڵدا بكرێت، ئه‌مه‌ش وایكرد گوندییه‌كان كه‌ له‌ سه‌رده‌مانی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ به‌عسدا له‌ گونده‌كانیان دورخرابونه‌وه‌، یارمه‌تیان نه‌درێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ گونده‌كانی‌ خۆیان‌و كار له‌سه‌ر زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كانیاندا بكه‌ن.

ته‌ها عه‌زیز، ئابوریناس‌و شاره‌زا له‌بواری‌ ئابوری‌، جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم یان ده‌سه‌ڵاتی‌ سیاسیی‌ كوردستان نه‌ك هه‌ر ئاوڕی‌ له‌ كه‌رتی‌ كشتوكاڵ‌ نه‌داوه‌ته‌وه‌، بگره‌ كاریگه‌ری‌ خراپیشی‌ هه‌بوه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ گوندییه‌كان جارێكی‌ تر بۆ گونده‌كانی‌ خۆیان بگه‌ڕێنه‌وه‌و ده‌ست به‌ كاری‌ كشتوكاڵیی‌ بكه‌ن. ئه‌و شاره‌زایه‌ی‌ بواری‌ ئابوری‌ ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ سیاسیی‌ كوردستانی‌ به‌تایبه‌ت یه‌كێتی‌‌و پارتی‌، رۆڵێكی‌ خراپیان هه‌بو له‌ دامه‌زراندنی‌ ئه‌و گوندیانه‌ی‌ رویان له‌ شاره‌ گه‌وره‌كانی‌ كوردستان كردبو، چونكه‌ هه‌ر لایه‌نێك‌و له‌ رێگه‌ی‌ دامه‌زراندنی‌ ناپێویستی‌ خه‌ڵكه‌وه‌ هه‌وڵی‌ كێشكردنی‌ جه‌ماوه‌ری‌ به‌ره‌ولای‌ خۆی‌ ده‌دا، ئه‌مه‌ش به‌ وته‌ی‌ ناوبراو كاریگه‌ری‌ زۆری‌ دروستكردوه‌ له‌سه‌ر ئه‌و رێژه‌ زۆره‌ی‌ فه‌رمانبه‌رانی‌ حكومه‌ت له‌ ئێستادا، جگه‌ له‌وه‌ی‌ كه‌ لایه‌نه‌ شه‌ڕكه‌ره‌كان له‌ ساڵانی‌ دوای‌ راپه‌ڕیندا ژماره‌یه‌كی‌ زۆر له‌ گوندییه‌ ده‌ركراوه‌كانیان دژ به‌یه‌ك چه‌كدار كردو چه‌كداربون، دامه‌زرانی‌ گوندییه‌كانیش هۆكارێكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ سه‌رچاوه‌ ئابورییه‌كانی‌ ئه‌وان له‌ گونده‌كانه‌وه‌ بۆ مه‌ڵبه‌ندی‌ شاره‌كان بگوازرێته‌وه‌‌و چیتر پێویستیان به‌ كشتوكاڵكردن نه‌بێت.

كشتوكاڵ‌ چاره‌سه‌ری‌ بێكاریی‌ ده‌كات:
به‌پێچه‌وانه‌ی‌ كه‌رته‌كانی‌ بازرگانی‌‌و پیشه‌سازییه‌وه‌، كه‌رتی‌ كشتوكاڵ‌ به‌وه‌ ده‌ناسرێته‌وه‌ كه‌ ده‌توانێت به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌رفراوان ده‌رفه‌تی‌ كار دابین بكات.

پێشكه‌وتنی‌ كه‌رتی‌ بازرگانی‌‌و پیشه‌سازیی‌ ناتوانن ژماره‌یه‌كی‌ به‌رفراوانی‌ ده‌ستی‌ كار رابكێشن، چونكه‌ پێویستیان به‌ كرێكاری‌ كه‌م هه‌یه‌ له‌ راپه‌ڕاندنی‌ كاره‌كانیاندا، به‌ڵام یه‌كێك له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌ زه‌قه‌كانی‌ كه‌رتی‌ كشتوكاڵ‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ توانایدا هه‌یه‌ ژماره‌یه‌كی‌ به‌رفراوان له‌ ده‌ستی‌ كار بۆ خۆی‌ رابكێشێت. ئه‌و باس له‌وه‌ش ده‌كات كه‌ گرنگیی‌ پێشكه‌وتنی‌ كه‌رتی‌ كشتوكاڵ‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا هه‌ر له‌وه‌دا نییه‌ كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ سه‌رچاوه‌ ئابورییه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانی‌ كوردستان، به‌ڵكو ده‌توانێت به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌رفراوان ده‌ستی‌ كار رابكێشێت‌و تا راده‌یه‌كی‌ باش كۆتایی‌ به‌ قه‌یرانی‌ بێكاریی‌ بهێنێت كه‌ ئه‌مڕۆ كوردستان به‌ده‌ستییه‌وه‌ گیرۆده‌ بوه‌. شه‌ماڵ‌ عه‌لی‌ ئه‌و بۆچونه‌ش ده‌خاته‌ڕو كه‌ ئه‌گه‌ر ئاوڕ له‌ كه‌رتی‌ كشتوكاڵ‌ بدرێته‌وه‌، به‌دڵنیاییه‌وه‌ چاره‌سه‌ری‌ كێشه‌ی‌ دامه‌زراندنی‌ فه‌رمانبه‌ران ده‌كات، به‌تایبه‌ت كه‌ ئێستا یه‌كێك له‌ كێشه‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌كانی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم دامه‌زراندنی‌ ئه‌و رێژه‌ زۆره‌ی‌ فه‌رمانبه‌رانه‌ له‌ فه‌رمانگه‌كاندا، به‌ڵام پێشكه‌وتنی‌ كه‌رتی‌ كشتوكاڵ‌ واده‌كات كه‌ حكومه‌ت بتوانێت رێژه‌یه‌كی‌ زۆر له‌و كادیرانه‌ی‌ پێویستی‌ نین، له‌ كه‌رتی‌ كشتوكاڵدا جێگایان بكاته‌وه‌، به‌مه‌ش رێژه‌یه‌كی‌ زۆری‌ داهاتی‌ كوردستان كه‌ ئێستا وه‌ك موچه‌ دابه‌ش ده‌كرێت، بۆ سندوقی‌ دارایی‌ حكومه‌ت ده‌گه‌ڕێته‌وه‌و ده‌توانرێت له‌ كاره‌ خزمه‌تگوزارییه‌كاندا به‌كاربهێنرێت