خوای گه‌وره‌ بوونه‌وه‌رێکی گه‌وره‌ی فراوانی به‌ربڵاوی درووستککردووه‌ زانایان تا ئێستا به‌ سه‌دان ملیۆن کۆمه‌ڵه‌ی خۆر(خێزانی خۆر)یان لێ ده‌ستنیشان کردووه‌ که‌ ئه‌م خۆره‌ی ئێمه‌ یه‌کێکه‌ له‌وانه‌ هه‌ریه‌که‌ له‌و خۆرانه‌ کۆمه‌ڵه‌یه‌ك ده‌ست و پێوه‌ندی هه‌یه‌ به‌ ده‌وریدا ده‌سورێته‌وه‌ به‌م کۆمه‌ڵه‌یه‌ ده‌ڵێن " خێزانی خۆر " یه‌کێک له‌خێزانه‌کانی ئه‌م خۆره‌ ئه‌م خۆره‌ی ئێمه‌یه‌ .
تیشکی رۆژ له‌ چرکه‌یه‌کدا (186)هه‌زار میل یان ( 300000) کیلۆمه‌تر ده‌روات ، تیشکی خۆر به‌ 8خوله‌ك و 18 چرکه‌ ده‌گاته‌ سه‌ر زه‌وی ، که‌واته‌ نزیکه‌ی (151) ملیۆن کیلۆمه‌تر له‌ زه‌وییه‌وه‌ دووره‌.
خێزانه‌کانی تری خۆر
1-    عه‌تارد (35)ملیۆن میل له‌خۆره‌وه‌ دووره‌
زوهره‌ (64) ملیۆن میل له‌خۆره‌وه‌ دووره‌
3- مه‌ریخ (140) ملیۆن میل له‌خۆره‌وه‌ دووره‌
4- ورده‌ ئه‌ستێره‌کان (252) ملیۆن میل له‌خۆره‌وه‌ دووره‌
5- موشته‌ری (475) ملیۆن میل له‌خۆره‌وه‌ دووره‌
6- زوحه‌ل (9000000) ملیۆن میل له‌خۆره‌وه‌ دووره‌
7- ئۆرانۆس (1754000000) ملیۆن میل له‌خۆره‌وه‌ دووره‌
8- نیبتۆن ( 2646000000) ملیۆن میل له‌خۆره‌وه‌ دووره‌
9- پلۆتۆ (4) بلۆن میل له‌ خۆره‌وه‌ دووره‌.

ئه‌و مانگه‌ی که‌ به‌دیمه‌نه‌که‌ی دڵشاد ده‌بین ، نزیکه‌ی (240000) میل له‌ زه‌ویه‌ه‌وه‌ دووره‌
عه‌تارد له‌ کاتی گه‌رانیدا ته‌نیا روویه‌کی له‌ خۆره‌ ، له‌ ماوه‌ی ده‌وریه‌کی ته‌واویدا به‌ ده‌وری خۆردا ( که‌ سالێکی عه‌تارده‌) یه‌کجار به‌ ده‌وری خولگه‌که‌ی خۆیدا ده‌سووڕێته‌وه‌ ، به‌م بۆنه‌یه‌وه‌ ئه‌بێ لایه‌کی بیابانێکی وشك و لایه‌کی تری سه‌هۆڵبه‌ندان بێ ،
زوهره‌ش ته‌نێكی یاخییه‌ و ته‌پوتۆزێکی ئه‌ستوور له‌ باتی هه‌وا ده‌وری داوه‌ ئه‌وه‌ی ده‌رکه‌وتووه‌ ناگونجێ ژیانی تێدا به‌سه‌ر ببرێت.
مه‌ریخ- بێجگه‌ له‌ زه‌وی – تاقه‌ هه‌ساره‌یه‌ له‌وانه‌یه‌ بۆ ژیان ده‌ست بدات ، به‌ڵام ژیانی مه‌ریخ ئه‌بێ له‌سه‌ر گازێکی جیاواز له‌ گازی ئۆکسجین و هایدرۆجین بێ ، چونکه‌ ده‌رکه‌ووتوه‌ که‌ ئه‌م گازه‌ی تیا نییه‌ . له‌ مه‌ریخدا ئاو نیه‌ ، تێکرای پله‌ی گه‌رمی نزمه‌
مانگ – دیسان- هه‌وای تیا نییه‌ ، وه‌ به‌هیچ جۆرێك بۆ ژیان ده‌ست نادات ، له‌ شه‌ودا زۆر سارده‌ و له‌ رۆژه‌ درێژه‌کانیدا خۆڵه‌مێشێکی ئێجگار گه‌رمه‌.
هه‌روه‌ها هه‌ساره‌کانی تری خێزانی خۆر ئه‌وه‌نده‌ له‌ خۆره‌وه‌ دوورن که‌وا ژیان له‌ سه‌ریان به‌ هیچ جۆرێ ناگونجێت . ئه‌وه‌ی زانایان تێکرا دانیپێدا ده‌نێن ئه‌مه‌یه‌ که‌ ژیان به‌مشێوه‌ زانراوه‌ی ئێستا له‌ سه‌رهیچ هه‌ساره‌یه‌کی تر بێجگه‌ له‌ زه‌وی نه‌گونجاوه‌.

خۆر گه‌وره‌ترین هه‌ساره‌ی ئاسمان نییه‌ ، چونکه‌ له‌ بۆشایدا بوونه‌وه‌ردا که‌ مرۆڤ سنووری نازانێ ملیۆنه‌ها هه‌ساره‌ هه‌یه‌ ، که‌ زۆریان له‌ خۆر گه‌وره‌تر و گه‌رمترن ، هه‌ساره‌ی ( شیعرای یه‌مانی ) قه‌باره‌ی بیست هێنده‌ی گه‌رمای خۆری خۆمانه‌و تیشك و گه‌رمییه‌که‌شی په‌نجا هێنده‌ی گه‌رمای خۆری ئێمه‌ به‌تینه‌. هه‌ساره‌ی (السماك الرامح) قه‌باره‌که‌ی هه‌شتا ئه‌وه‌نده‌ی قه‌باره‌ی ئه‌م خۆره‌ی ئێمه‌یه‌ ، گه‌رماو تیشکه‌که‌ی هه‌شت هه‌زارهێنده‌ی تیشکی خۆره‌ ، هه‌ساره‌ی (سوهه‌یل) دووهه‌زار و پێنج سه‌د ئه‌وه‌نده‌ی خۆری ئێمه‌یه‌ به‌هیز و به‌تینه‌........
به‌ڵام خۆر بۆ ئێمه‌ی دانیشتووانی سه‌ر ئه‌م هه‌ساره‌ بجکۆله‌ زه‌وییه‌ گرنگترین و به‌ سوودترین هه‌ساره‌یه‌ .